Technologia

Technologia budowania domów z drzewa

Budowanie w tradycji podhalańskiej to wznoszenie budynków z płazów. Żonglerka tymi masywnymi elementami, ich obróbka i wzajemne dopasowanie zawsze stanowiło nie lada sztukę. Dlatego szlachetny termin budowa ma na Podhalu trochę inne znaczenie niż w całej Polsce. Zarezerwowany jest tylko i wyłšcznie dla budynków drewnianych.



Decydujšc się na zakup płazów trzeba zwrócić uwagę na kilka czynników. Przede wszystkim trzeba się zdecydować na rodzaj drewna. Najpowszechniejszym i najwdzięczniejszym w obróbce jest smrek, (czyli œwierk). Można też zastosować jodłę. Bywa ona jednak cieżka do obróbki, grozi wypadnięcie rdzenia przy obróbce. Jest też podatna na sinienie. Oprócz gatunku drzewa istotne jest też gdzie ono rosło. Najlepiej gdy w gęstym, górskim lesie na północnym stoku. Tam zimy sa długie, przyrosty niewielkie, przez co drzewo posiada gęste, równe na całym obwodzie słoje i jest dobre do obróbki. Drewno z nizin - z reguły tańsze - jest doœć rzadkie (duże przyrosty roczne), przez co przy obróbce lubiš niespodziewanie odpadać jego fragmenty. Bywa także czasami odżywicznione i skornikowane.

WĘGŁY

Płazy w œcianach stykajšcych się ze sobš łšczone sš w węgłach za pomocš skomplikowanych zamków ciesielskich. Powstajš one poprzez precyzyjne wycięcie i wydłubanie czopa oraz komory, które tworzš wzajemnie klinujšc łamigłówkę. Sš one tak œciœle dopasowane do siebie, że do ich połšczenia potrzeba dziesięciokilogramowego młota i niemałej krzepy.




MSZENIE

W œcianie między płazami zostawia się szczeliny (szpary) o szerokoœci około 2 cm. Szpary sš mszone, czyli wypełniane wełniankš z drewnianych strużyn. Dzieli się je na niewielkie porcje i œciœle zwija w tzw. skrętki, które potem wbija się w szparę.





STROP

Konstrukcja stropu zamyka i usztywnia zršb. Głównym elementem stropu, stanowišcym jednoczesnie największa ozdobę wnętrza jest biegnšca przez œrodek pomieszczenia, pięknie rzeŸbiona potężna belka, zwana sosrębem lub tragarzem. Umieszcza się na niej datę powstania budynku oraz nazwisko fundatora. Na sosrębie wspierajš się już mniejsze, starannie fazowane belki - tzw. tragarczyki, w które od góry wcinana jest powała z ozdobnie ułożonych desek. Prostopadle do tragarczyków układane sš legary pod deski podłogowe poddasza.



DACH PODHALAŃSKI



Najbardziej charakterystycznym elementem podhalańskiego domu jest stromy dach z półszczytami, przełamany strzech o trochę mniejszym nachyleniu. Powstaje ona poprzez nabicie na krokwie tzw. przysztychów, które powodujš wydłużenie okapu. Dach podhalański wspiera się na wysuniętych poza lico œcian i ozdobnie wyciętych końcach płaz ponadocapowych, czyli tzw. rysiach (wypustach).




Dlaczego z płazów?

Budynki z płazów, jeżeli o nie dbać, cechujš się dużš trwałoœcia. Na Podhalu występujš liczne obiekty o ponad stuletniej historii, stawiane w większoœci przypadków nawet bez porzšdnych fundamentów. Znajdujš się one w dobrym stanie technicznym, mimo że podstawowym sposobem ich konserwacji było szorowanie œcian i podłóg szarym mydłem, ługiem lub popiołem. Konstrukcja o dużej elastycznoœci i sztywnoœci zarazem pozwala na podnoszenie lub przesuwanie całych obiektów, a także rozbieranie i ponowne ich składanie w innym miejscu. Było to od wieków często praktykowane na Podhalu. Podstawowym jednak atutem płazówek jest ich piękno, wynikajšce z czytelnej i czystej konstrukcji, zastosowanego materiału najwyższej jakoœci, kunsztu wykonania i wyrafinowanej sztuki zdobniczej, posiadajšcej swe użytkowe uzasadnienie.

Ciepłe i miłe w dotyku œciany pozbawione jakiegokolwiek negatywnego oddziaływania na człowieka tworzš unikalny klimat i atmosferę wnętrz.